Bütçenin Birlik İlkesinden Sapmalar

BİRLİK  İLKESİNİN  TÜRKİYE  UYGULAMASINDAKİ  SAPMALARI

Türkiye’de  birlik  kuralı  bütün  istisnalarla  uygulanmaktadır. Merkezi   devlet    örgütünün    harcamaları    ile    genel  bütçenin  dengelenmesinin   yanında  , birlik  ilkesinden  sapmalar  gösterir. Bunlar;  döner  sermaye  işletme  bütçeleri, katma  bütçeler , özerk bütçeler  ve  mahalli  idare  bütçeleridir.

a-      Döner  Sermayeli  İşletme  Bütçeleri:

Döner  sermayeli  işletmeler  bütçeleri ,  bütçenin  temel ilkelerinden  birlik  ilkesinden  de  sapmalar  gösterir. Çünkü  döner  sermaye  ödeneği  değişken  giderler  karşılığı verilir. Alınan  bu  ödeneğin  işletilmesi  sonucu elde  edilen  kar  döner sermaye  ödeneğini  veren  kuruluş  bütçesine  gelir  yazılır. Anlaşılacağı  gibi  döner  sermayeli  işletmelerin  kamu  bütçesi  ile  ilişkisi  başlangıçta  verilen  döner  sermaye  ödeneğinin  gider , yıl  sonu  elde edilen  karın  gelir  yazılması  ile  ilişkilidir . Bu  nedende  dolayı  birlik  ilkesinden  sapma  gösterir. Döner  sermayeli  kuruluşların  bütçeleri  ile  ilgili  geniş  açıklama    Genellik  İlkesinde  yapılmıştır.

b-      Katma  Bütçeler:

Bütçe  birliği  ilkesi  uygulamada  en  çok  katma  bütçeler  ile  bozulmaktadır. Katma   bütçe , giderlerini  kendi özel  gelirlerle  karşılanan  ve  genel bütçe  dışında  olduğundan   bütçe  birliği  ilkesinden  sapma  gösterir. Katma  Bütçe’yle  ilgili  geniş  açıklama  Genellik  İlkesin  de  yapılmıştır.

c-      Özerk  Bütçeler:

Özerk  bütçeler, Gerek genel  bütçeden  gerekse  katma  bütçelerden  bağımsız  olarak  yapılan  bütçelere  denilmektedir. Bu bütçeler  yapı  ve  prensip itibarı  ile  özel bütçelere  yaklaşmaktadır.

Özerk bütçeler  modern  maliye  görüşünün  bütçede  bir  yansıması  daha  doğrusu  gerçekleştirme  amaçlarından birisidir. Devletin  ekonomik  ve  sosyal  fonksiyonlarının  gelişmesiyle  devlete  bağlı  çeşitli  iktisadi  işletmeler  çoğalmıştır . Bu işletmeleri  gerek genel  bütçenin  gerekse  katma  bütçenin  sert  ve  katı  uygulama  usulleri  dışında  daha  çok  ticari  usullerle  yeni  piyasa  düzenine  göre  hareket  etmek  zorunluluğu  ortaya çıkarmıştır. Böylece  söz  konusu   işletmelere  genel bütçe veya  katma  bütçeler  dışında  özel  bütçe  prensiplerine  göre  özerk  bütçe  yapma  imkanı sağlanmıştır.

Özerk  bütçelerin  özellikleri  şunlardır;

  • Genel  ve  katma  bütçelerden  ayrı  düzenlenirler.
  • Parlamentonun  onayına  bağlı değildir.
  • M.U.K.  artırma  , eksiltme  ve  sair  masraf kanunlarındaki  formalitelere  bağlı  değillerdir.
  • Sayıştay’ın   denetimini gerektirmezler.

Özerk  bütçeli kuruluşların  iktisadi  niteliği  ağırlık  kazandığından  büyük  çoğunluğunu Kamu  İktisadi  Teşebbüsleri  (K.İ.T.)   meydana getirir.

1- Kamu  İktisadi  Teşebbüsleri   (K.İ.T.)  bütçeleri:

Kamu  İktisadi   Teşebbüsleri  (K.İ.T.) , İktisadi  Devlet  Teşekkülleri  ve  Kamu  İktisadi  Kuruluşlarından  (K.İ.K.)  oluşur. İktisadi Devlet Teşekkülleri  (İ.D.T.)  sermayesinin  yarısından  fazlası  genel  ve  katma  bütçeli  idarelere  ait  bulunan  ve  iktisadi  alanda  ticari  esaslara  göre  faaliyet gösteren  girişimlerdir. Kamu  İktisadi  Teşebbüslerinin  bütçelerini  incelerken , teşebbüsler  , müesseseler   ve  iştirakler  şeklinde  dört gruptan oluşur.

Teşebbüsler:

İktisadi  alanda  faaliyet  gösteren  ve sermayesinin  yarısından  fazlası  devlete  ait  olan  kuruluşlardır. Özel  hukuk  hükümlerine  tabi  olup  sorumlulukları  sermayeleri  ile   sınırlı  olan  bu  teşekküller  Mali  ve  idari  özerkliğe  sahiptirler.

Müesseseler:

Teşekküllerin  işletmelerini  birleştirerek  meydana  getirdikleri  , sermayesinin  tamamın  devlete  ait   olan  teşekküle   bağlı  ve  tüzel  kişiliğe  sahip  kuruluşlardır.

d-     Mahalli  İdare  Bütçeleri:

Bir  ekonomide  bütün  kamu  hizmetlerinin  Yalnızca  merkezi  bir  örgüt  tarafından   gerçekleştirilemediğini  biliriz . Türkiye’de  de  il, belediye  ve  köy  halkının  bölgesel  ihtiyaçlarını  karşılayan ve  genel  karar organları  seçmenler  tarafından   seçilen   kamu  tüzel  kişilerine  Yerel  Yönetim  adı  verilmektedir. Bu  tanıma  göre  il  düzeyinde  ortak gereksinimleri   karşılayan  idarelere  il özel  idaresi  , belediye  halkının  ortak  hizmetlerini  karşılayan  kamu  tüzel kişilerine  belediye  ,  köy çapında  kamu  hizmetlerini  üstlenen  kamu  idarelerine köy  adı verilmektedir.

İl  özel  idaresi ,  belediye  ve  köy  bütçeleri  mahalli  idare  bütçelerini  oluşturmaktadır . Buna  göre;

İl  Özel  İdaresi:

İl  özel  idaresinin  karar  organları  Vali , İl  Genel  Meclisi  ve İl  Daimi  Encümenidir. İl  özel idare  bütçesi  aynı  zamanda  merkezi  örgütün  bir  temsilcisi  olan valiler  tarafından  hazırlanır . Bu  yönüyle  , il  özel idareleri  bütçeleri  daha  başlangıçta  bir  mali  vesayet  altına  sokulmaktadır. Vali  tarafından  hazırlanan  bütçe , il  özel idaresinin  hükümeti  niteliğindeki  , il  daimi  encümeninde  daha  sonrada  parlamento  niteliğindeki  il  genel  meclisinde  görüşülerek  kabul edilir. Kabul  edilen  bu  bütçe  içişleri bakanlığına  gönderilir. İçişleri  bakanlığında  , Mahalli  İdareler  Genel  Müdürlüğü  Başkanlığında  kurulan  ve  Milli  Eğitim , Sağlık ,Bayındırlık  ve  Tarım  Bakanlığı  Temsilcilerinden  oluşan  Bir  komisyon  aracılığı  ile incelendikten  sonra Bakanlar  Kurulunda  karara  bağlanır  ve Cumhurbaşkanı’nın  onayı  ile  yürürlüğe  girer.

Belediye  Bütçeleri:

İl , ilçe  ve  büyük  köy  çapında  ortak  ihtiyaçları  gören  belediyeler, Türkiye’de  en  önemli  yerel  idare  türüdür. Belediyeler  genel  karar  organları  belediye  başkanı , belediye  meclisi  ve  belediye  encümenidir. Belediye  bütçesi  , Belediye  başkanı tarafından hazırlanır. Encümen  ve  belediye  meclisinde  görüşülüp  kabul  edildikten sonra  idari  vesayet gereği  mahalli  en  büyük  mülkiye  memuru  tarafından  onaylanarak  yürürlüğe  girer.

Köy  Bütçeleri:

Tütkiye’de  köylerin  karar  organları  muhtar, köy  derneği ve  ihtiyar  meclisidir. Muhtar  yürütme  görevini  köy  derneği  ve  ihtiyar  meclisi  danışma  ve  karar  organı  olmak  görevini  üstlenmiştir. Köy  bütçesi  muhtar  başkanlığındaki  ihtiyar heyetince  hazırlanır  görüşülür  ve  onanmak  üzere  köyün  bağlı  bulunduğu  ilçe  yada  ildeki mülkiye  memuruna  gönderilir  onaydan  sonra  yürürlüğe  girer.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.